{"id":19215,"date":"2021-04-12T21:00:03","date_gmt":"2021-04-12T21:00:03","guid":{"rendered":"http:\/\/bckszczuczyn.pl\/?p=19215"},"modified":"2021-04-13T10:46:10","modified_gmt":"2021-04-13T10:46:10","slug":"z-kart-historii-szczuczyna-17","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bckszczuczyn.pl\/?p=19215","title":{"rendered":"Z KART HISTORII SZCZUCZYNA"},"content":{"rendered":"\n

81 ROCZNICA II DEPORTACJI<\/strong> NA SYBIR<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1 wrze\u015bnia 1939 r. Polska znalaz\u0142a si\u0119 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105. W 17 dni p\u00f3\u017aniej nasze ziemie przej\u0119li Rosjanie na mocy umowy Ribbentrop \u2013 Mo\u0142otow. Wybory zorganizowane przez nich 22 pa\u017adziernika 1939 r. do Rady Sowiet\u00f3w Zachodniej Bia\u0142orusi mia\u0142y zalegalizowa\u0107 zab\u00f3r po\u0142owy Polski przez Sowieck\u0105 Rosj\u0119.
Stalinowski re\u017cym d\u0105\u017cy\u0142 do wyniszczenia polskiej inteligencji, wojskowej kadry zawodowej, s\u0142u\u017cb mundurowych, w\u0142a\u015bcicieli ziemskich oraz osadnik\u00f3w. Zaplanowano masowe deportacje na Syberi\u0119, kt\u00f3re zatwierdzano na Kremlu a nast\u0119pnie przekazywano do realizacji przez NKWD.
Pierwsza deportacja polskich rodzin mia\u0142a miejsce 10 lutego 1940 r. i obj\u0119\u0142a 139 500 os\u00f3b (by\u0142a zatwierdzona ju\u017c 2 grudnia 1939 r.). W\u015br\u00f3d zes\u0142anych znalaz\u0142y si\u0119 rodziny osadnik\u00f3w
wojskowych, by\u0142ych uczestnik\u00f3w wojny 1920 r., s\u0142u\u017cb le\u015bnych a tak\u017ce uciekinier\u00f3w z Rosji po wojnie domowej.
Drug\u0105 deportacj\u0119 przewidzian\u0105 na 13 kwietnia 1940 r. zatwierdzono 2 marca, na trzy dni przed decyzj\u0105 o rozstrzelaniu polskich je\u0144c\u00f3w wojennych. W\u015br\u00f3d deportowanych znalaz\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkowie rodzin \u017co\u0142nierzy zamordowanych w Katyniu.
W kwietniowej wyw\u00f3zce znalaz\u0142o si\u0119 70 os\u00f3b ze Szczuczyna w wieku od 14 dni do 47 lat (studenci, politycy, rolnicy, funkcjonariusze stra\u017cy granicznej, rzemie\u015blnicy, nauczyciele, stolarz, kierowca) wraz z rodzinami. Z okolicznych wsi wywieziono rolnik\u00f3w wraz z rodzinami: z Bzur \u2013 5 os\u00f3b (4-42 lata), Chojn\u00f3wek \u2013 8 os\u00f3b (7-45 lat), Gutek \u2013 5 os\u00f3b (2-32 lata), Gut \u2013 3 osoby (16-58 lat), Lipniku \u2013 6 os\u00f3b (10-50 lat), \u0141empic \u2013 5 os\u00f3b (3-34 lata), Kurek \u2013 52 osoby (1-85 lat), Nie\u0107kowa \u2013 29 os\u00f3b (2-60 lat), Obrytek \u2013 15 os\u00f3b (6-42 lata), Sura\u0142y \u2013 13 os\u00f3b (5-43 lata) oraz ze \u015awidr\u00f3w Awissa dwoje ziemian (69-70lat). \u0141\u0105cznie ze Szczuczyna i okolic wywieziono 147 os\u00f3b z kt\u00f3rych prze\u017cy\u0142o 83 osoby, zmar\u0142o 50 os\u00f3b za\u015b los 14 jest nieznany.
Dwie nast\u0119pne deportacje mia\u0142y miejsce 20 czerwca 1940 oraz w czerwcu 1941 r.
G\u0142\u00f3wnym miejscem zes\u0142ania by\u0142 Kazachstan. Wed\u0142ug Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w \u0142\u0105cznie na Wsch\u00f3d wywieziono 1,3 mln os\u00f3b. Nie wr\u00f3ci\u0142a co trzecia osoba z wywiezionych os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

            Zgromadzone przez Sybiraka Mariana Miko\u0142aja Jonkajtysa listy z Syberii, orygina\u0142y i kopie: List z wrze\u015bnia 1940 r. napisany przez stryjeczn\u0105 siostr\u0119 Pana Mariana, Jadwig\u0119 \u2013 Dzidzi\u0119 do Babci \u2013 Heleny Jonkajtys i Cioci \u2013 Zofii Jonkajtys.<\/p>\n\n\n\n

Baraki budowane z samanu (glina zmieszana z plewami i krowim \u0142ajnem) – rysunki Mariana Miko\u0142aja Jonkajtysa.
\u0179r\u00f3d\u0142o: Zbiory Archiwum Spo\u0142ecznego dzia\u0142aj\u0105cego w Bibliotece \u2013 Centrum Kultury w Szczuczynie, przekaza\u0142a pani Anna Blockus.
Pani  Anna Blockus, c\u00f3rka Sybiraka Mariana Miko\u0142aja Jonkajtysa, wnuczka Maksyma Feliksa Jonkajtysa Kierownika Szko\u0142y Powszechnej im. Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Szczuczynie w okresie mi\u0119dzywojennym przekaza\u0142a szczuczy\u0144skiemu archiwum spo\u0142ecznemu dzia\u0142aj\u0105cemu w BCK kilkaset oryginalnych archiwalnych dokument\u00f3w oraz kopii na temat \u017cycia ( m.in. pobytu na zes\u0142aniu) i pracy zawodowej swych bliskich. Za ten ogromnie cenny i historycznie warto\u015bciowy dla naszego miasta dar, bardzo serdecznie Pani Annie dzi\u0119kujemy.
Ca\u0142y materia\u0142 zosta\u0142 zdigitalizowany. Przygotowywany jest obecnie do zamieszczenia na stronach archiwum oraz do wystaw stacjonarnych.
Dnia 12 kwietnia 2021 r. Sybiraczka Pani Lidia Apolonia Brzeska przekaza\u0142a dla czytelnik\u00f3w Biblioteki \u2013 Centrum Kultury w Szczuczynie sw\u00f3j pami\u0119tnik W stepach Kazachstanu 1939-1940-1946. Wspomnienia Pani Lidii b\u0119d\u0105 dost\u0119pne ju\u017c niebawem (na miejscu w czytelni).
S\u0105 ju\u017c dost\u0119pne w naszej bibliotece pozycj\u0119 wydane przez Muzeum Pami\u0119ci Sybiru w Bia\u0142ymstoku  w ramach serii wydawniczej  Opowie\u015bci z Sybirem w tle: E. Mironowicz, Wielka Tu\u0142aczka (1915-1921); S. Szarejko, Kobiety niepokorne; G. Zackiewicz, Znani Polacy na Syberii w XIX w ; K. \u015aliwowska, Polski Dom Dziecka w Bolszoj Jerbie; T. Danilecki, Syberyjska gor\u0105czka; P. Borowik, Powroty z Sybiru w XVIII-XX wieku; S. Szarejko, Sybir w eterze; W. \u015aleszy\u0144ski, Pierwszy sowiecki \u0142agier Wyspy So\u0142owieckie (1920-1939).<\/p>\n\n\n\n

 BCK w Szczuczynie

<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n